Koniec roku to dla większości firm nie tylko czas podsumowań finansowych, ale również moment, w którym warto spojrzeć na przedsiębiorstwo z szerszej, strategicznej perspektywy. W natłoku bieżących zadań łatwo przeoczyć ryzyka prawne, luki w umowach z kontrahentami czy błędy w rozliczeniach podatkowych. Dlatego coraz więcej spółek decyduje się na przeprowadzenie audytu prawnego i podatkowego jeszcze przed zamknięciem roku obrotowego.
Takie kompleksowe badanie pozwala nie tylko uniknąć problemów w przyszłości, ale również zoptymalizować działania i poprawić rentowność przedsiębiorstwa. W praktyce audyt ten staje się dziś narzędziem strategicznego zarządzania, łączącym aspekty legal, tax i compliance.
Z tego artykułu dowiesz się:
Dlaczego audyt na koniec roku ma kluczowe znaczenie
Rok obrotowy to naturalny moment refleksji dla zarządów spółek. W wielu przypadkach koniec roku ujawnia obszary, które przez wiele miesięcy były pomijane – nieaktualne umowy, zaległe zobowiązania, brak polityki RODO, niewłaściwie opisane transakcje lub niezgłoszone zmiany w KRS.
Audyt prawny i podatkowy pomaga:
- zidentyfikować ryzyka, zanim staną się realnym problemem (np. spory z kontrahentami, sankcje skarbowe, naruszenia RODO),
- zoptymalizować procesy pod kątem kosztów i obciążeń podatkowych,
- zapewnić zgodność z przepisami prawa – szczególnie w kontekście odpowiedzialności zarządu z art. 293 i 299 Kodeksu spółek handlowych.
W odróżnieniu od klasycznego badania księgowego, audyt prawno-podatkowy koncentruje się nie tylko na liczbach, ale przede wszystkim na tym, czy działania firmy są zgodne z prawem i czy struktura organizacyjna nie generuje niepotrzebnego ryzyka.
Audyt prawny – co obejmuje i jakie daje korzyści
Audyt prawny (tzw. legal review) to szczegółowa analiza dokumentacji korporacyjnej, handlowej i wewnętrznej spółki. W praktyce obejmuje on m.in.:
- umowy z kontrahentami i dostawcami, w tym klauzule dotyczące kar umownych, terminów, odpowiedzialności czy warunków wypowiedzenia,
- akty wewnętrzne spółki – regulaminy, uchwały zarządu i wspólników, umowę spółki,
- zgodność działalności z przepisami prawa gospodarczego, pracy i ochrony danych osobowych (RODO),
- aktualność wpisów w KRS i rejestrach publicznych,
- procedury compliance – czyli zgodność działań firmy z obowiązującymi przepisami i standardami etycznymi.
Efektem audytu prawnego jest nie tylko raport z ryzykami, ale także konkretne rekomendacje działań naprawczych i prewencyjnych. Dzięki nim zarząd może podejmować decyzje na podstawie rzetelnych danych, a nie przypuszczeń.
Audyt podatkowy – przegląd zobowiązań i optymalizacja
Drugim filarem kompleksowego badania jest audyt podatkowy, który pozwala ocenić zgodność rozliczeń z przepisami i odnaleźć możliwości optymalizacji. W praktyce obejmuje on:
- weryfikację deklaracji VAT, CIT i PIT,
- analizę dokumentacji cen transferowych,
- ocenę kosztów uzyskania przychodów i amortyzacji,
- kontrolę rozliczeń z kontrahentami i partnerami zagranicznymi,
- identyfikację ulg podatkowych, z których firma może legalnie skorzystać.
Audyt podatkowy pozwala też przygotować się na potencjalną kontrolę skarbową – przedsiębiorstwo, które zna swoje ryzyka i ma uporządkowaną dokumentację, jest w znacznie lepszej pozycji negocjacyjnej wobec organów podatkowych.
Model „LEGAL + TAX” – synergia, która działa
Największą wartością dla przedsiębiorstwa jest połączenie obu perspektyw -prawnej i podatkowej -w ramach jednego audytu. Model „LEGAL + TAX” pozwala spojrzeć na firmę w sposób całościowy, uwzględniając nie tylko kwestie bieżącej zgodności, lecz także efektywność operacyjną i przyszłe ryzyka regulacyjne.
Zintegrowany audyt prawno-podatkowy umożliwia analizę struktury organizacyjnej, obiegu dokumentów, zasad rozliczeń i kontraktów w jednym procesie. Dzięki temu przedsiębiorstwo uzyskuje pełny obraz swojej sytuacji -zarówno z punktu widzenia przepisów prawa gospodarczego, jak i obciążeń fiskalnych.
Przygotowując się do takiego audytu, warto spojrzeć na firmę również z perspektywy planowanych zmian w prawie, w szczególności w zakresie podatków, prawa spółek czy zatrudnienia. Uwzględnienie nadchodzących regulacji pozwala nie tylko uniknąć stresu związanego ze zmianami prawnymi wymuszającymi przeorganizowanie działalności, ale też lepiej zaplanować strategię finansową i operacyjną na kolejny rok.
Tym samym audyt „LEGAL + TAX” staje się nie tylko działaniem kontrolnym, ale realnym narzędziem zarządzania ryzykiem i świadomego planowania rozwoju firmy.
Compliance i kluczowe obszary ryzyka – niewidoczny filar bezpieczeństwa
W ramach końcoworocznego audytu warto szczególną uwagę poświęcić compliance, czyli zgodności działań firmy z przepisami prawa, regulacjami branżowymi i wewnętrznymi procedurami. To obszar, który bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo zarządu i stabilność całej organizacji. Dobry audyt identyfikuje i analizuje obszary szczególnie narażone na ryzyko – zarówno finansowe, jak i regulacyjne.
Najczęściej obejmuje on:
- prawo korporacyjne i ład korporacyjny – zgodność z KSH, poprawność pełnomocnictw, uchwał i terminowości zgłoszeń do KRS;
- prawo pracy – legalność form zatrudnienia, zgodność regulaminów z przepisami, kontrolę rozliczeń ZUS i czasu pracy;
- RODO i ochronę danych osobowych – aktualność rejestrów przetwarzania, polityk prywatności i umów powierzenia danych;
- AML i przeciwdziałanie praniu pieniędzy – wdrożenie procedur KYC i obowiązków raportowych do GIIF;
- prawo podatkowe i rachunkowość – rzetelność rozliczeń VAT, CIT, PIT oraz identyfikację ryzyk karno-skarbowych;
- prawo konkurencji i reklamy – ocenę działań marketingowych i umów z perspektywy UOKiK;
- whistleblowing (sygnaliści) – funkcjonowanie kanałów zgłaszania nieprawidłowości i ochrony zgłaszających;
- ESG i odpowiedzialność społeczną – realizację polityk środowiskowych i raportowanie niefinansowe, jeśli spółka jest do tego zobowiązana.
Dobrze przeprowadzony audyt compliance to nie tylko spełnienie formalnych wymogów, ale przede wszystkim inwestycja w stabilność, przejrzystość i wiarygodność przedsiębiorstwa wobec partnerów, inwestorów i instytucji nadzorczych.
Kiedy przeprowadzić audyt i jak się do niego przygotować
Najlepszy moment na audyt prawno-podatkowy to IV kwartał roku, zanim firma przystąpi do sporządzania sprawozdań finansowych.
Warto przygotować:
- listę kluczowych umów i kontraktów,
- dokumentację finansową i podatkową,
- uchwały zarządu i wspólników,
- polityki RODO, regulaminy, procedury wewnętrzne.
Dobrą praktyką jest przeprowadzanie audytu co najmniej raz w roku, szczególnie w firmach, które intensywnie się rozwijają lub planują restrukturyzację, fuzję czy pozyskanie inwestora.
Podsumowanie – audyt jako narzędzie świadomego zarządzania
Audyt prawny i podatkowy to nie tylko kontrola – to strategiczne narzędzie zarządzania ryzykiem i optymalizacji procesów. Firmy, które regularnie analizują swoje działania w modelu „legal + tax”, zyskują przewagę konkurencyjną: działają efektywniej, przewidują zagrożenia i szybciej reagują na zmiany prawa.
W praktyce oznacza to nie tylko oszczędności, ale również większe bezpieczeństwo zarządu – bo dobrze przeprowadzony audyt minimalizuje ryzyko osobistej odpowiedzialności menedżerów i pozwala wejść w nowy rok z uporządkowaną strukturą prawną, podatkową i organizacyjną.
Jeśli masz pytania lub wątpliwości, skontaktuj się z naszymi ekspertami, aby skorzystać z fachowego wsparcia.
Zespół Follow Legal