Placówki medyczne działają w jednym z najbardziej wymagających środowisk prawnych. Każdego dnia lekarze, pielęgniarki, menedżerowie i właściciele podmiotów leczniczych podejmują decyzje, które mogą rodzić skutki nie tylko zdrowotne dla pacjentów, ale i prawne dla samej placówki oraz jej personelu.
Odpowiedzialność prawna w ochronie zdrowia jest wielopłaszczyznowa – obejmuje odpowiedzialność cywilną, karną, zawodową i administracyjną. Brak świadomości lub nieprawidłowe procedury mogą prowadzić do kosztownych sporów sądowych, interwencji organów kontrolnych i utraty reputacji na rynku medycznym.
W niniejszym artykule omawiamy cztery kluczowe obszary odpowiedzialności prawnej podmiotów leczniczych i personelu medycznego.
Z tego artykułu dowiesz się:
- W jakich przypadkach grozi odpowiedzilaność karna?
- Jaka jest odpowiedzialność zawodowa lekarzy i pielęgniarek.
- Czym jest odpowiedzialność administracyjna w służbie zdrowia.
- W czym możemy pomóc placówkom medycznym?
Odpowiedzialność cywilna – odszkodowania i zadośćuczynienia
Odpowiedzialność cywilna w ochronie zdrowia ma na celu naprawienie szkody wyrządzonej pacjentowi. Najczęściej dotyczy to błędów medycznych, nieprawidłowej diagnostyki, niewłaściwego leczenia, zaniechania leczenia, a nawet zaniedbania zwykłych obowiązków informacyjnych wobec pacjenta.
Podstawowe akty prawne:
- Kodeks cywilny (art. 415 i nast. – odpowiedzialność deliktowa),
- ustawa o działalności leczniczej,
- ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Świadczenia przysługujące pacjentowi
- Odszkodowanie – pokrycie poniesionych strat (np. kosztów leczenia, rehabilitacji, utraconych dochodów),
- Zadośćuczynienie – rekompensata za cierpienie fizyczne i psychiczne,
- Renta – przyznawana w razie trwałego uszczerbku na zdrowiu i utraty zdolności do pracy.
Placówka medyczna ponosi odpowiedzialność cywilną zarówno za własne działania, jak i za personel, którym się posługuje. Dlatego tak istotne jest posiadanie odpowiedniego ubezpieczenia OC oraz wdrożenie procedur minimalizujących ryzyko roszczeń.
Odpowiedzialność karna – błąd medyczny i narażenie pacjenta
Personel medyczny, podobnie jak każda inna osoba, podlega odpowiedzialności karnej za czyny zabronione. W praktyce ochrona zdrowia wiąże się z podwyższonym ryzykiem naruszenia norm karnych, zwłaszcza w związku z błędami medycznymi.
Typowe przestępstwa w ochronie zdrowia
- Narażenie pacjenta na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia (art. 160 Kodeksu karnego),
- Nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 KK),
- Spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 KK),
- Fałszowanie dokumentacji medycznej (art. 271 KK),
- Nieudzielenie pomocy (art. 162 KK).
Warto podkreślić, że odpowiedzialność karna może dotyczyć nie tylko lekarza prowadzącego, ale również całego zespołu, jeśli doszło do zaniedbania obowiązków.
Znaczenie procedur i szkoleń
Minimalizowanie ryzyka odpowiedzialności karnej wymaga:
- systematycznych szkoleń z zakresu prawa medycznego i etyki,
- jednoznacznych procedur w dokumentacji wewnętrznej,
- prowadzenia rzetelnej i kompletnej dokumentacji medycznej.
Odpowiedzialność zawodowa – przed izbami lekarskimi i pielęgniarskimi
Lekarze i pielęgniarki podlegają odpowiedzialności zawodowej, której celem jest ochrona etyki zawodowej i jakości świadczeń zdrowotnych. Postępowania prowadzone są przez sądy lekarskie i sądy pielęgniarek oraz położnych, a wszczynane na wniosek organów samorządów zawodowych lub Rzecznika Praw Pacjenta.
Przykłady przewinień zawodowych
- naruszenie zasad Kodeksu Etyki Lekarskiej,
- brak należytej staranności przy wykonywaniu czynności zawodowych,
- naruszenie obowiązku poufności,
- wykonywanie zawodu w stanie nietrzeźwości,
- odmowa udzielenia świadczenia w sytuacji zagrożenia życia.
Możliwe sankcje
- upomnienie lub nagana,
- kara pieniężna,
- zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w placówkach ochrony zdrowia,
- zawieszenie prawa wykonywania zawodu,
- pozbawienie prawa wykonywania zawodu.
Odpowiedzialność zawodowa ma charakter osobisty i dotyczy bezpośrednio członków personelu medycznego. Jednak konsekwencje dla placówki mogą być równie dotkliwe – utrata personelu, negatywne publikacje w mediach, spadek zaufania pacjentów.
Odpowiedzialność administracyjna – kary NFZ i organów kontrolnych
Podmioty lecznicze podlegają regularnym kontrolom organów administracji publicznej – przede wszystkim Narodowego Funduszu Zdrowia, Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Sanepid), Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) czy Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Najczęstsze sankcje administracyjne
- NFZ – kary umowne za nieprawidłowe rozliczanie świadczeń, nienależyte wykonanie umowy lub brak wymaganych kwalifikacji personelu,
- Sanepid – kary za naruszenie norm sanitarnych i epidemiologicznych,
- PIP – sankcje za nieprzestrzeganie prawa pracy i BHP,
- UODO – wysokie kary finansowe za naruszenie RODO, w szczególności w zakresie danych wrażliwych o stanie zdrowia.
Dobre praktyki compliance
- regularne audyty wewnętrzne,
- prowadzenie pełnej dokumentacji medycznej i kadrowej,
- wdrożenie polityki ochrony danych osobowych i cyberbezpieczeństwa,
- współpraca z kancelarią prawną specjalizującą się w ochronie zdrowia.
Podsumowanie
Odpowiedzialność prawna w ochronie zdrowia to obszar niezwykle złożony. Placówki medyczne i ich personel mogą odpowiadać równocześnie na kilku płaszczyznach: cywilnej, karnej, zawodowej i administracyjnej. Dlatego niezbędne jest wdrożenie kompleksowego systemu zarządzania ryzykiem prawnym – od szkoleń personelu, przez audyty wewnętrzne, aż po bieżące doradztwo prawne.
Placówki, które świadomie zarządzają obszarem odpowiedzialności prawnej, nie tylko chronią się przed konsekwencjami finansowymi i wizerunkowymi, ale również budują kulturę zaufania i bezpieczeństwa, tak istotną w ochronie zdrowia.
Czy Twoja placówka jest przygotowana na ryzyka związane z odpowiedzialnością cywilną, karną, zawodową i administracyjną? Skontaktuj się z nami – przeprowadzimy audyt prawny, przygotujemy odpowiednie procedury i zapewnimy szkolenia dla personelu.
Jeśli masz pytania lub wątpliwości, skontaktuj się z naszymi ekspertami, aby skorzystać z fachowego wsparcia.
Zespół Follow Legal